Першыя “Саветы”

Паляшук Сяргей Кнырэвіч (Кн.С.) на facebook пераказвае аповяд дзеда Лявонція – жыхара Бярозы-Картускай на Палесьсі. Аповяд называецца “Першыя “Саветы”. Так часта называлі мясцовыя жыхары прыход савецкай улады ў 1939 годзе, хаця насамрэч гэта былі ўжо “Другія “Саветы”, калі лічыць першы кароткатрывалы пэрыяд савецкай улады ў 1920 г.

Першыя “Саветы”

Прыкладна 17-18 верасня 1939 гады мы з хлопцамі пасьвілі кароў на «габрэйскай пашы» (дзесьці каля моста праз Ясельду-Кн.С.). На мост заехала некалькі вазоў з сенам. Польскія жаўнеры, скінулі сена проста на мост і падпалілі мост разам з сенам.

Праз дзень ці два (хутчэй за ўсё гэта было ў другой палове 19-го верасня, бо менавіта ў гэты дзень першыя падраздзяленьні РККА ўвайшлі ў Бярозу– Кн.С.) з усходу да месца, дзе знаходзіўся мост, пад’ехала 3 танка. З танкаў вылезьлі танкісты і пачалі шукаць брод. Хлапчукі з іншага берага з цікавасьцю назіралі за людзьмі ў незнаёмай ваеннай форме. Танкісты былі ў камбінэзонах, набрынялых мазутам і блішчэлі на сонцы як парча. Хлапчукі падказалі дзе мяльчэй, і нават улезьлі ў ваду і, ныраючы і падняўшы ўгару рукі, паказалі якая глыбіня. Танкісты замазалі глінай шчыліны ў адным танку і паспрабавалі праскочыць з ходу па выяўленым бродзе. Першы танк паспяхова пераехаў на іншы бераг, потым пайшоў другі. Экіпаж другога танка ледзь не захлынуўся, але ўсё ж праскочыў. Трэці танк пераправіўся без праблем.

Прыкладна ў гэта ж час падышла конніца «вызваліцеляў». Выглядалі байцы Чырвонага Войска надта мізэрна: паношаная і абвіслая ўніформа, запыленыя чаравікі, анучы. Мясцовыя жыхары маглі параўнаць форму польскіх вайскоўцаў – некаторыя самі служылі ў польскім войску – і форму «вызваліцеляў». Апошнія відавочна прайгравалі перад «панамі».

Але больш за ўсё мясцовых жыхароў «забіў» выгляд «усходніх коней» – гэта былі худыя і нізкарослыя «мангольскія» коні, у якіх была празьмерна вялікая галава і тырчалі рэбры. У вершніка – нават сярэдняга ўзросту – ногі проста валакліся па зямлі. Конь для палескага селяніна быў асновай усёй яго гаспадаркі і быў кармільцам. Менавіта конь зьяўляўся візытоўкай сялянскай гаспадаркі і гаспадара. А тут войска мела такіх здыхлікаў!

Пакуль перапраўляліся танкі вестка пра прыход РККА абляцела ўвесь горад і народ пачаў збірацца. Людзі сустракалі чырвонаармейцаў кветкамі, прапанавалі байцам цыгарэты. Танкісты адмаўляліся ад цыгарэт і круцілі самакруткі. Адзін з байцоў Чырвонага Войска, убачыўшы прыбраных мясцовых жыхароў, якія апранулі і абулі самае лепшае, што было з хаты, са здзіўленьнем прамовіў фразу: «Вы ўсе памешчыкі?». Бацька дзеда Лявонція, убачыўшы гэту «кавалерыю» і самакруткі, злосна сказаў: «Бяднота прыйшла».

Праз 2-3 дня ў парку насупраць «чырвоных казармаў» прайшоў мітынг. Людзі стаялі моўчкі, панурыўшы галовы. Выступаў капітан НКУС, які ганарліва заявіў: «Цяпер вы ўсё вольныя!» Мітынгі праходзілі адзін за адным. Паміж людзьмі пачалі пагаворваць, што шматлікіх пачалі цягаць у НКУС на «гутарку».

Пачалі скупляць усё, што яшчэ было ў вольным продажы. Праз некалькі дзён пасля прыходу «вызваліцеляў» прадукты харчаваньня можна было купіць толькі на рынку, але кошты былі шалёныя. З прамтавараў можна было купіць паркалю (ситец) 1 мэтар у адны рукі. Бацька дзеда Лявонція купіў у знаёмага гандляра-габрэя на «чорны дзень» мяшок збожжа.

Насупраць ЗМК (цяпер гэта «Теплоприбор»-Кн.С.) была адзіная крама, дзе прадавалі хлеб. Дзед Лявонцій памятае, як ён з маці прастаяў усю ноч, каб раніцай купіць хлеб. Каля крамы зьбіраўся вялікі натоўп. Людзі папросту душыліся. Краму не адкрывалі, пакуль не прыходзіў міліцыянт, які стрымліваў пакупнікоў і рэгуляваў парадак. Паступова мясцовыя жыхары пачалі звыкацца да «новай улады».

 

nationalinterestby.net