Няма таго, што раньш было…альбо знікненне беларускай вёскі – піша Надзея Лушчынская

Некалі мой родны Клецкі раён квітнеў. А вось як выглядаюць тут вёскі сёння. Яшчэ горш на маёй радзіме – у вёсцы Янавічах, дзе цяперашні старшыня сельскага савета Масло зрабіў за домам маіх бацькоў велічэзнае сметнішча.

Як з мапы Клецкага раёна знікаюць цэлыя вясковыя вуліцы. Штогод у Клецкім раёне руйнуюць у сярэднім па 150 падворкаў. Бур’ян у рост чалавека, аварыйныя яблыні, парослыя мохам праваленыя дахі… Пустыя і старыя вясковыя хаты – бізун для шматлікіх раёнаў Меншчыны. Аднак, калі праехацца, напрыклад, па Клецкаму раёну, то стане зразумела: і гэтая праблема вырашальная. Але невычэрпная, піша mlyn.by.

Вёска Дунайчыцы, што за некалькі кіламетраў ад райцэнтра, – аднагодка Вялікага Княства Літоўскага. Першыя гадоў 200 належала шляхецкаму роду Яленскіх. Потым стала тэрыторыяй Польшчы, а ў 1939 годзе перайшла ў склад БССР. Цяпер жа населены пункт з гэткай багатай шматвяковай гісторыяй паступова ператвараецца… у кукурузнае поле.

– І гэтая, і іншыя вёскі пусцеюць, старыя паміраюць, дзеці з’язджаюць, на месцы сядзібаў паступова ўзнікаюць сметнікі, зарастаюць быльнікам. Наша задача – давесці да ладу такія тэрыторыі, – бярэ на сябе ролю экскурсавода старшыня Клецкага раённага «савета дэпутатаў» Святлана Чакун.

– Штогод руйнуем у сярэднім па 150 падворкаў і да 200 га залучаем у севазварот. З 2008 года па студзень – люты 2018 ліквідавалі разам з адрасамі 1440 дамоў. Толькі за студзень – сакавік гэтага года зруйнавалі 71 дом – таксама цалкам. За 10 гадоў увялі ў севазварот блізу 1500 га зямлі – з улікам той, ад якой на карысць сельгаспрадпрыемстваў адмовіліся сельскія жыхары.

Лічбы, вядома, уражлівыя, але працы гэтай канца не відаць, адзначае Святлана Уладзіміраўна. Адзін дом руйнуюць, два побач быльнікам зарастаюць. І зноў – працяглы і нудны працэс. Бо непасрэднаму зруйнаванню папярэднічае мінімум паўгадавая папяровая руціна. І калі іншых менавіта гэта спыняе, то клятчане навучыліся з ёй спраўляцца. Проста ўважліва прачыталі тэкст Указа Лукашэнка №100 «Аб мерах па ўдасканаленні ўліку і скарачэнні колькасці пустых і старых дамоў у сельскай мясцовасці», распрацавалі сваю сістэму ў рамках закона і ўжываюць у справе.

– Пачынаецца ўсё з абследавання населеных пунктаў і візуальнага вызначэння дамоў, з якімі трэба працаваць, – дзеліцца досведам старшыня райсавета. – Пры гэтым не распыляць сілы і сродкі па ўсім раёне, а адпрацоўваем цалкам нейкую адну вёску. Вось перад вамі Дунайчыцы. Тут наводзім парадак другі год. У 2017-м на адной вуліцы зруйнавалі 22 домаўладанні і пасеялі кукурузу. Цяперашняй вясной узяліся за паралельную вуліцу: у рамках суботнікаў прывялі ў парадак 25 тэрыторый і падрыхтавалі да рэкультывацыі. Працавалі 29 арганізацый раёна. Усяго па вёсцы – 47 падворкаў сталі кукурузным полем.

Як патлумачыла старшыня Кухчыцкага сельсавета Святлана Турко, з першай вуліцай праблем было менш, чым з другой. Было шмат двароў, з якіх на прысталічныя лецішчы людзі вывезлі бацькоўскія хаты. У Дунайчыцах засталіся толькі падмуркі, парослыя быльнікам. Таму працэс канфіскацыі і ўключэння ў севазварот такіх участкаў апынуўся нескладаным.

– Акрамя гэтага, 6 участкаў з закінутымі дамамі сельсавету перададзеныя пастановай суда, – кажа Святлана Турко. – Дзве справы цяпер знаходзяцца ў вытворчасці. Паводле іх вядзецца разбор.

– У якіх выпадках справа даходзіць да суда? – пытаюся ў «дэпутатаў».

– Гэта складаная праца. Бывае, і год, і два цягнецца, – адказвае старшыня райсавета. – Знаходзім уласнікаў або зацікаўленых асоб і ў Піцеры, і ў Маскве. Вядзём, бывае, перапіску з імі не адзін год. І, на жаль, ёсць такія дамы, якія трэба руйнаваць, але мы не маем права – людзі супраць. Зямля заараная па самы падмурак, а дом стаіць. Нават з дахам, што праваліўся і з гнілымі вокнамі. Але мы ўсё робім у межах закона. Ёсць і людзі, якія знаходзяцца ў месцах пазбаўлення волі, тэрміны ў іх вялікія, але згоды не даюць на зруйнаванне. Напрыклад, у Дунайчыцах з адным такім перапіску вялі з 2016 года, напэўна. Там нічога не засталося – толькі падмурак і тры яблыні. Сёлета ўжо пастановай суда перайшоў участак сельсавету. Пры гэтым чалавек нават уласнікам не быў – проста зацікаўленая асоба. Ёсць і такія сітуацыі: напрыклад, дзедаўскі дом дзеці далі згоду руйнаваць, а па бацькоўскаму, які стаяў побач напісалі адмову. Пры гэтым дзедаўскі яшчэ прыдатны для пражывання, а бацькоўскі – развалюха.

– Як увогуле канцы знаходзіце з гэтымі кінутымі дамамі?

– Уся працэдура распісаная ў 100-м указе. Мы пачынаем працэс з запытаў у БТІ і натарыят. Усе гэтыя дзеянні, у тым ліку падачу пазоваў у суд, пастановай райвыканкама ўпаўнаважаны здзяйсняць сельсаветы – гэта значна спрашчае справу. Запытваем інфармацыю па канкрэтных адрасах аб рэгістрацыі маёмасці і ўласніках, а таксама зацікаўленых асобах. Калі звестак аказваецца недастаткова ці іх зусім няма – ідзём па суседзях. Людзі ў вёсцы адзін пра аднаго ведаюць больш, чым любая кантора.

Акрамя гэтага, спецыялісты даследуюць дамавую кнігу – ці падаваліся нейкія звесткі ў сельсавет. У СМІ публікуюць інфармацыю і чакаюць месяц, пакуль хтосьці аб’явіцца. Калі ў выніку знаходзіцца ўласнік або зацікаўленая асоба, накіроўваюць яму прадпісанне аб навядзенні парадку на ўчастку. На гэта адводзіцца да паўгода. Калі рэакцыі няма, дом уносіцца ў рэгістр закінутых і на працягу месяца пасля гэтага сельсавет падае пазоў у суд. Часам здараецца, што адказчык заяўляе прама ў судзе намер акультурыць участак. Тады суд адмаўляе сельсавету на карысць гэтага грамадзяніна і закрывае вытворчасць паводле справы. А мясцовая ўлада кантралюе, каб чалавек выканаў абяцанне. Калі на працягу паўгода гэтага не адбываецца – зноў у суд…

– На самай справе мы толькі рады, калі хтосьці бярэцца добраўпарадкоўваць закінуты падворак, – кажа Святлана Чакун. – Так мы атрымліваем яшчэ аднаго падаткаплацельшчыка і парадак на зямлі. Але, на жаль, здараецца, што ў судзе чалавек абяцае, а потым пра гэта забывае. Прыходзіцца паўторна выдаткоўваць час і сродкі на разбор. Пры вырашэнні суда на карысць сельсавета па адрасе выязджае камісія і складае акт аб санітарна-тэхнічным стане домаўладання. Як правіла, усе такія дамы старыя і непрыдатныя для пражывання. Таму і руйнуюць.

– А калі дом нічый, але ў ім хтосьці жыве?

– Вось бачыце суседні дом побач з тым, які цяпер руйнуюць? Ён таксама можа быць не аформлены ў спадчыну, але дагледжаны, пафарбаваны, участак у парадку, не зарослы.

Натуральна, у такім выпадку да людзей у нас прэтэнзій няма. Аформіць спадчыну або проста прыязджаць як на лецішча і нават жыць у дзедавай або бацькоўскай хаце – індывідуальнае права чалавека. Для нас галоўнае, каб быў парадак. Але калі дом па вокны ў траве, відаць, што закінуты, – мы міма, не пройдзем.

Калі завяршаецца папяровы працэс, пачынаецца вытворчы: спачатку ўчастак вызваляюць ад расліннасці, зносяць будынкі да падмурка, затым рэкультывуюць зямлю і засяваюць культурнымі раслінамі. Прыкладна ў 70% выпадкаў – кукурузай, бо менавіта такая доля падворкаў мяжуе з сельгасугоддзямі і іх прасцей далучаць ў севазварот, далучаючы да вялікіх палёў. Тыя ж ўчасткі, якія не прымыкаюць да раллі, засяваюць шматгадовай травой.

Варта адзначыць, ад чыноўнікаў і дэпутатаў часта можна пачуць слова «закапаць», калі гаворка ідзе пра зруйнаванне закінутых і старых будынкаў. На самай жа справе ўсё, што можна вывезці з участкаў, – вывозяць. Драўняная частка ідзе на дровы – яе ў якасцi ўзнагароджання за працу бяруць для сябе арганізацыі, якія непасрэдна разбіраюць будынкі. Як правіла, гэта мясцовае ДРБУ, які мае ў наяўнасці патрэбную тэхніку (экскаватар, напрыклад), і кваліфікаваныя рабочыя.

Дарожнікам, дарэчы, дастаецца таксама бітая цэгла, якую яны дробняць і выкарыстоўваюць у сябе на вытворчасці. Ужываюць яе ў будаўніцтве і сельгаспрадпрыемствы, удзел якіх у працэсе, са слоў дэпутатаў, цяжка пераацаніць – на аграрыяў кладзецца асноўная нагрузка, калі справа даходзіць да зруйнавання.

Аварыйныя вялікія дрэвы зразаюць спецыялісты лясгаса і драўніну забіраюць. Усё, што нельга выкарыстоўваць паўторна, у якасці адходаў вывозіцца на найбліжэйшы смеццевы міні-палігон або на гарадскі сметнік і падлягае захаванню.

nationalinterestby.net